Alles wat je wilt weten over de nieren

• Nieren zijn boonvormige organen, ongeveer 12 cm lang en 5 cm breed
• De nieren filteren het bloed. Ze zorgen ervoor dat afvalstoffen uit het bloed met de urine worden afgevoerd
• De nieren zorgen er ook voor dat de hoeveelheid vocht in het lichaam op het juiste peil blijft
• Meestal spreken we van nierschade als de nier het bloed niet meer goed filtert
• Bij nierschade zitten er eiwitten in het urine en te veel afvalstoffen in het bloed
• Beschadiging van de bloedvaten in en naar de nieren kan veroorzaakt worden door diabetes mellitus, roken, hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte en overgewicht
• Om nierschade te voorkomen kan het nodig zijn om medicijnen te slikken die de bloeddruk, het cholesterol- of het glucosegehalte (suiker) van het bloed verlagen
• Een aantal medicijnen kan juist nierschade veroorzaken, zoals de zogenoemde NSAID’s (diclofenac, ibuprofen en naproxen).

GFR= glomerulaire filtratie snelheid

Er zijn verschillende manieren om de nierfunctie te meten.
De gouden standaard om de nierfunctie te meten is door klaring van een exogene stof die uitsluitend via de glomerulaire filtratie wordt verwijderd. Deze methode is duur, belastend voor de patiënt en tijdrovend.

Onder klaring van een stof wordt verstaan de hoeveelheid plasma die per tijdseenheid (ml/min) door de nieren volledig van de stof wordt gezuiverd.

Creatinine is een eindproduct van de spierstofwisseling. Het wordt voornamelijk via glomerulaire filtratie uit het bloed verwijderd en met urine uitgescheiden. Waardoor creatinineklaring de GFR benadert. Naar mate de nierfunctie afneemt, stijgt de hoeveelheid creatinine in het serum. De concentratie in het serum hangt niet alleen af van de nierfunctie maar ook van spierweefsel en spieractiviteit . Daarom is het belangrijk rekening te houden met leeftijd, ras, geslacht en lichaamsbouw. De serum creatinine is om al deze redenen onvoldoende nauwkeurig om de nierfunctie weer te geven. Daarom werken we met verschillende rekenformules om de GFR beter weer te geven. Dit wordt dus de eGFR ( estimated glomerulaire filtratiesnelheid).

Cockcroft-Gault-formule

140 – leeftijd X gewicht / 0,815 x serum creatinine ( in umol/l)
X 0,85 indien vrouw
X 0,81 indien man

Beperking:
deze formule gaat uit van een normale lichaamsbouw en zou dan ook niet moeten worden toegepast bij overgewicht. De cockcroft formule is ontwikkeld voor een schatting van de creatineklaring en niet voor de schatting van de eGFR.
Toepassing vooral handig bij oudere, bedlegerige mensen, reumapatiënten of mensen met een spieraandoening.

MDRD formule

186 X plasma kreatinine / 88,4 – 1,154 X leeftijd – 0,203(X 1.210 indien negroïde) X 1 indien man X 0,742 indien vrouw

Beperking:
bij mensen met een sterk afwijkende spiermassa, met name bij een laag lichaamsgewicht en bodybuilders. De MDRD overschat dan de nierfunctie. Medicatie die de secretie van creatinine remt, onderschat de GFR, bijvoorbeeld cimetidine, trimethoprim en co-trimoxazol.
MDRD berekening is gevalideerd voor volwassenen tot 70 jaar.

CKD-EPI (chronic kidney disease epidemiology) formule

Vrohet en serum kreat <0.7
144 X creatinine / 0.7 – 0.329 X 0.993 X leeftijd
Vrohet en seru kreat >0.7
144 X creatinine / 0.7 -1.209 X 0.993 X leeftijd
Man en serum kreat <0.9
141 X creatinine /0.9 – 0.411 X 0.993 X leeftijd
Man en creatinine >0.9
141 X creatinine / 0.9 -1.209 X 0.993 X leeftijd

De berekening van de relatief nieuwe CKD-EPI heeft de zelfde getallen nodig als de MDRD berekening, alleen de wiskundige formule verschilt.
De berekening is nauwkeuriger dan de MDRD vooral bij een eGFR >60ml/min/1.73m2. voorwaarde onder de 60ml/min/1.73m2 is de MDRD net zo betrouwbaar.

Schwartz formule

De berekening voor de nierfunctie voor kinderen.
Meisjes van 1 t/m 17 jaar
jongens 1 t/m 14 jaar
40 X lengte / creatinine

Kernpunten voor verwijzing

• Deze LTA geeft richtlijnen voor het beleid bij patiënten bij wie bij urine- of bloedonderzoek een (micro-)albuminurie of verminderde nierfunctie is vastgesteld; op basis van deze LTA kunnen huisartsen, nefrologen en internisten in regionaal verband werkafspraken maken
• Nierfunctiestoornissen en micro-albuminurie gaan gepaard met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en eindstadium nierfalen. Tijdige behandeling kan dit risico verminderen
• Bij patiënten > 65 jaar en een eGFR van 45 tot 60 ml/min/1,73m2 wordt er vanuit gegaan dat er sprake is van een fysiologisch verminderde nierfunctie. Zij kunnen evenals patiënten met micro-albuminurie zonder verminderde eGFR gewoonlijk in de eerste lijn vervolgd worden
• Bij patiënten < 65 jaar en een eGFR van 45 tot 60 ml/min/1,73m2 en patiënten > 65 jaar en een eGFR 30 tot 45 ml/min/1,73m2 is consultatie van een nefroloog wenselijk
• Verwijzing naar de tweede lijn is aangewezen bij:
  – patiënten met macro-albuminurie (proteïnurie) ongeacht de hoogte van de eGFR;
  – patiënten < 65 jaar en een eGFR < 45 ml/min/1,73m2 ;
  – patiënten > 65 jaar en een eGFR < 30 ml/min/1,73m2 ;
  – vermoeden van een onderliggende nierziekte.